حاشیه‌ای بر نظریه مشهور در باب دلالت فعل معصوم



مجموع: ۰

بازدید: ۱۲۰۰

خبر

حاشیه‌ای بر نظریه مشهور در باب دلالت فعل معصوم

ارسال شده در: 05 دی 1398 - 07:18 توسط پایگاه

حاشیه‌ای بر نظریه مشهور در باب دلالت فعل معصوم

 

سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی آستان قدس رضوی اظهار داشت: گستره دلالت فعل در حوزه تشریعیات همیشه نیازمند قرینه قولی نیست  بلکه عنوان فعل دلالت مبین دارد و می تواند افاده معنا کند و شواهدی نیز بر این مطلب وجود دارد.

 

به گزارش شبکه معالم، حجت الاسلام دکتر مهدی مردانی(گلستانی)، سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان‌قدس رضوی در پانزدهمین نشست تخصصی حلقه مطالعاتی حدیث‌‌پژوهی مقارن، با موضوع بررسی دلالت سنت فعلی پیامبر اکرم (ص) با رویکرد انتقادی به کتاب افعال‌الرسول و دلالتها علی الاحکام، به تبیین گستره حجیت افعال‌النبی در دیدگاه فریقین پرداخت.

 

وی گفت: در بحث دلالت فعلی با تمرکز بر افعال پیامبر اکرم(ص) سه محور را باید مد نظر قرار داد:

 

۱- اصل دلالت گری فعل نبی ؛ این‌که آیا فعل به تنهایی می‌تواند دال و مفید معنا واقع شود و بیان کننده یک محتوا باشد یا نه؟  در شیعه و سنی بر سر این مساله اختلافی وجود ندارد و اصل دلالت‌گری مورد توافق هر دو گروه است.

 

 ۲- مدلول فعل پیامبر(ص)، بر فرض که فعل بتواند یک منبع قرار بگیرد و دلالت بر یک محتوا و پیام داشته باشد، باید دید این محتوا چیست و حسب احکام خمسه تکلیفی آیا وجوب است یا استحباب و اباحه ؟ نظر اکثر شیعه و اهل سنت این است که مجموعه افعال پیامبر(ص) چیزی فراتر از اباحه را نمی رساند. و برای اثبات فراتر از اباحه نیازمند قراین قولی هستیم. محل بحث در این است که فعل بدون قول هم آیا می تواند مفید استحباب یا غیر آن باشد یا نه؟

 

 ۳- گستره دلالت در حوزه تشریعیات: درباره  گستره حجیت فعل معصوم باید ببینیم دامنه این حجیت چه میزان است ؟ آیا افعال تشریعی را شامل می‌شود(که اکثرا بر همین نظر هستند) یا افعال طبیعی و عادی؟ آیا فعل پیامبر(ص) در غیر امور عبادی و تبلیغی هم اعتبار دارد یا نه ؟ باید افعال رسول خدا(ص) تماما حجت است یا اصل این است که فقط افعال تشریعی حضرت حجت است؟

 

وی خاطرنشان کرد: در شیعه دسته بندی دوگانه ای داریم که عبارت است از تشریعی و غیرتشریعی؛ اما  اهل سنت آن را ده گروه می دانند و برای هر صنف تعریفی مستقل را ارایه کرده اند.

 

وی در مقام بررسی دلالت در محور سوم، گفت: این محور عبارت است از گستره دلالت و مفروض ما هم این است که دلالت را در حوزه تشریعیات معتبر می‌ دانیم . حال سوال این است آیا فعل معصوم به تنهایی می تواند مفید معنا باشد و دال قرار بگیرد یا باید حتما قول را در کنار خود داشته باشد؟

 

سرپرست پژوهشکده علوم اسلامی آستان قدس رضوی یادآور شد: قول مشهور این است که فعل در هر حوزه ای که باشد چه تشریعیات و چه غیرتشریعیات، ساکت و صامت است و به تعبیری دیگر مجمل است و خود نمی‌تواند مفید معنا باشد، بلکه نیازمند قرینه و پشتوانه ای قولی یا فعلی است.

 

وی با اشاره به اینکه در این مبحث دو اثر از اهل سنت  را ملاک و با نگاه انتقادی مورد بررسی قرار داده‌ایم، بیان داشت: این دو اثر عبارت است از “افعال الرسول و دلالتها علی الاحکام” اثر دکتر محمد العروسی عبدالقادر و دیگری “افعال الرسول و دلالتها علی الاحکام الشرعیه” اثر دکتر محمد سلیمان الاشقر. البته این دیدگاه مورد بحث،مخصوص این دو اثر و یا اهل سنت نیست، بلکه در شیعه هم پررنگ است

 

وی تصریح کرد: دیدگاه نخست و مشهور می‌گوید دلالت فعل مجمل است و تنها با ضمیمه قراین قولی افاده معنا می‌کند. دیدگاه دوم که حاشیه ای بر نظر نخست است، معتقد است که فعل مجمل است به اعتبار مصادیق و افراد بیرونی آن اما عنوان فعل دلالت مبین دارد؛ یعنی بدون تکیه بر قول هم می تواند مفید باشد. البته این که می گوییم فعل مجمل نیست به این معنا نیست که هیچ نیازی به قرینه ندارد، بلکه این وابستگی به قول و این اصرار بر این‌که فعل به تنهایی زبان ندارد را می‌خواهیم ردّ کنیم.

 

دکتر مردانی خاطرنشان کرد: شواهد و قراینی وجود دارد که در آن‌ها فعل بدون وجود قول افاده معنا داشته است. سه دسته مستندات در اینجا ارایه می‌شود.۱- متون روایی ۲- فتاوای فقها ۳- ارتکاز اصحاب.

 

وی افزود: در متون روایی در خواهیم یافت که معصوم فعلی را انجام داده و بدون قول این توقع را داشته که مخاطب معنا را به دست بیاورد. در آرای فقها شاهد فتاوایی هستیم که مستند روایی آن فقط فعل است نه قول. و بالاخره در ارتکاز اصحاب، تلقی اولی اصحاب پیامبر (ص) و ائمه در مواجهه با فعل این بود که منتظر قول نمی ماندند و به همان عمل می‌کردند؛ مانند ابن عمر یا ابان‌بن‌تغلب. البته شواهدی از اصحاب خاص مثل زراره وجود دارد که مخالف این تلقی است و علاوه بر فعل، از امام طلب قول نیز می کرده است.

منبع: شبکه المعالم

 

نظرات

یادداشت ها

کتاب ها